Always remember that not all stories are meant to be told in a book. Other mediums like tv/film, stage theater, comic books, animation, art/illustration, and even video games exist for a reason. While it’s tempting to think that we should always put our story on a page (or really, in whatever form we are most accustomed to), we do ourselves, our audience, and our ideas a great disservice when we fail to properly consider how that story will best resonate with the intended audience.
A few questions to consider when planning your project:
Who is the story for? What struggles does the intended audience face? How will they connect with the story you are trying to tell? What are their strengths? Their limitations? How do they best receive information? (The four types of learning–visual, auditory, reading/writing, kinesthetic–are interesting concepts to consider in this scenario).
How do you “see” the story in your mind when you think of it? Is it mostly visuals, like a movie playing in your mind’s eye? Is it mostly words, with passages coming to you before you even sit down to write? Is it a series of interconnected snapshots? These initial insights are already telling you how the story is meant to be told.
Do the words flow well when you try to write it? We’ve all experienced it: we have a story that we are excited to tell, but we just never seem to be able to get any traction with it. It drags on with every passage (if we are even able to start) and dulls the joy of expressing it with hurdle after hurdle in the drafting process. Many times, recurrent writer’s block when starting or progressing with a certain project happens because you are trying to write a story that doesn’t fit the medium you are using. If you have to drag each word over broken glass to get it onto the page, you’re using too many.
Some tips for understanding good storytelling:
Be fluent in different mediums. Just because you are a fiction writer (or poet, screenwriter, etc.) doesn’t mean you shouldn’t have a working understanding of other mediums. Write a screenplay, pen a poem, develop a video game concept–get out of your comfort zone and try new ways to express ideas. Experience how stories are best told by reading/watching/whatever many types of narratives in many different mediums. This will help you understand how stories are structured when they are told in different ways, allowing you to identify the best format to express an idea when it first comes to you.
FORGET the idea that some storytelling mediums are “lesser” or lower brow than others. This usually comes from ideas that are ignorant at best and classist/racist/ableist at worst, but they continue to propagate through society when we don’t stop to question their validity.
Video games are capable of crafting rich tales that utilize the best of visual, auditory, and kinesthetic processing. Their ability to let the audience interact with and shape the story being told adds a layer of wonderful chaos to the narrative that more static mediums like books or film cannot easily replicate. Comic books and graphic novels often deal with the same complex and humanizing topics lauded in other mediums, immersing the audience in tales of love, war, tragedy, death, grief, sorrow, and joy.
Don’t rule something out until you’ve truly tested and come to understand its capabilities and depth.
Collaborate when necessary. While the often stereotyped aesthetic of writing in a remote cabin somewhere in the mountains with limited to no access to society at large may seem like the reality of living the writer’s life (for better or worse, depending on your level of extroversion), it often isn’t the case. Most writers will find that, while the initial drafts of a story or idea may be a solitary process, collaboration with others is often necessary for great storytelling.
This is especially true when you need to tell a story that doesn’t work well with your usual medium of choice. Having a network of artists, programmers, producers, etc. that you can connect and collaborate with when you need certain technical skills to finish a project is an invaluable resource that every writer should cultivate.
Know when to let go.Remember that every idea is just another version of the same story that humans have already been telling in one way or another since their earliest days. Joseph Campbell’s idea of the “Hero’s Journey” posits that all narratives can be distilled down into one basic storyline with three parts: the hero’s departure, initiation, and return.
If it isn’t working for you, let it go. Move on to your next big idea. Stagnation is far more crippling than a few false starts ever will be, so either file it away for a future time when you have the tools/connections/other resources you need available to you in order to see the project through or pass it on for someone else to be inspired by.
lý giải nguyên do đối và thơ là hình thái tuyệt vời nhất để tôn lên vẻ đẹp của chơi chữ.
đã chơi thì phải thấy được cái tổng thế, rồi đi vào cái chi tiết. những cái chi tiết hay ho mà ta vẫn thường thấy thật ra là may mắn tủn mủn vô tình người ta cóp nhặt được. chẳng chóng thì chày cũng hết vốn. người sáng tác nên tốn thời gian xây dựng và khai thác cái tổng thể thay vì tốn công cóp nhặt. thế mới đi lâu, đi xa và đi sâu được.
nhìn vào mệnh đề trong tiêu đề, cần phải chú ý vào những chỉnh thể: đối, thơ, hình thái, tuyệt vời, tôn lên, vẻ đẹp, chơi chữ. trước khi đi vào lý giải, thì cũng phải hiểu được định nghĩa của những chỉnh thể trên.
đối là gì. trước tiên là phải có nhiều hơn một vế, như một lời mời gọi và thách thức. mỗi câu đối mang đầy đủ cấu trúc của một thế giới quan, có chủ có vị, có ý có tứ, có từ ngữ, giai điệu, có ẩn ý và rõ ý. để đáp lại một câu đối thì phải có một thế giới quan khác được dựng lên, với đầy đủ những chủ vị, ý tứ, ngữ điệu, ẩn ý đấy. tiếp đến, vế đối ra thể hiện ra cái tầm của người đối. người ra đối có muốn được đáp lại không, có muốn ra vẻ không, có khiêm tốn không, có muốn tìm kiếm sự đồng cảm hay không. nhìn vào vế đối mà đánh giá được cả con người. người đối lại cũng vậy, cũng thể hiện cái tâm tư thái độ của mình vào vế đối. muốn nâng tầm cả hai, muốn vẽ lên một thế giới hoàn chỉnh, muốn tấn công, muốn khiêu vũ, cũng dồn vào một câu đối lại được. trông vào vế đối mà thấy được cả quá khứ lẫn tương lai. đối được nhau thì hầu hết là duyên. sau cùng, hình thức của đối thì đa dạng vô vàn. là một câu đơn, là một câu phức, là thơ, là văn, thậm chí chỉ là một từ với kết cấu phức tạp. tất cả tùy thuộc vào cái tầm, cái tâm và cái thế của người ra đối lẫn người đáp đối.
thơ là gì. là sức gợi với mọi hình thái thể hiện. cũng giống đối, thơ tạo nên một hoăc nhiều thế giới quan. nhưng khác với đối, thơ cực kỳ linh động, phóng khoáng, mềm dẻo. nếu đối vững chắc là núi thì thơ là sông. ta nương theo thơ chứ thơ không chảy theo ta. cái tầm, cái tâm và cái thế của người được thơ lựa chọn cũng theo cái dòng ấy mà hiện lên.
hình thái là gì. là con chữ, là câu đơn, câu phức, câu chuyện, đôi khi là câu giờ cho một khoảnh khắc xuất hiện. là các thể thơ. là các chuỗi hành động. là ứng tác. là sắp đặt. là mọi cách ta diễn đạt mình.
tuyệt vời là gì. là một sự dễ chịu, thoải mái khi chiêm ngưỡng cái đẹp xộc thẳng vào ta một cách tự nhiên không khiên cưỡng, nhưng khi soi vào tác phẩm ta nhận ra một sự chặt chẽ đáng ngạc nhiên không hề cố tình một chút nào. soi xong rồi lại thấy sáng, không hề lấn cấn, đề phòng.
tôn lên là gì. là tạo ra mảnh đất để vẻ đẹp nảy nở, để mọi tiềm năng của con chữ, của người sáng tác được tuôn trào.
vẻ đẹp là gì. là kết tinh của thế giới quan và sức gợi, khiến ta thỏa mãn mà không rõ vì sao. vẻ đẹp đến từ việc cảm thấy chứ không phải nhìn thấy, từ cảm giác chứ không phải lý tính, dù lý tính sẽ khiến cảm giác xao động. vẻ đẹp khiến ta rung động, đồng cảm, sung sướng, thỏa mãn, đau khổ, bất lực và giải thoát. vẻ đẹp vừa dễ biến mất vừa bất biến mất.
cuối cùng, chơi chữ là gì.
thật ra, chơi chữ là một cách diễn đạt mình mà thôi. tất cả những ẩn dụ, đồng âm, đồng nghĩa, hoán dụ, dựng chuyện, nhả chữ, chiết tự,… này kia chỉ là cái hình thức. chỉ cần có một ý gì đó đằng sau cái ý chính đã là chơi chữ. việc còn lại là dùng chữ thật đẹp để diễn đạt cái ý đấy. ấy là nói về cái tổng thể.
(cái ý lại là một hình thức gián tiếp để bộc lộ mình. như một cơn giận khiến ta phải thét lên, như một cơn đau khiến ta phải rụt lại, như một tác phẩm rực rỡ khiến ta phải rùng mình.)
còn nói về cái chi tiết, thì chơi chữ là cách sử dụng các kỹ thuật từ ngữ để tạo ra bất ngờ, đôi khi là thêm một nửa lớp nghĩa, đôi khi là thêm nhiều hơn một lớp nghĩa. hình thức thì vô vàn. nổi bật nhất là đảo ngữ, so sánh, ẩn dụ, đồng âm, đồng nghĩa. ít nhất là như vậy đã.
rồi, giờ đi tiếp vào phần tiếp theo.
vậy việc lý giải trên giải quyết được những vấn đề gì?
đầu tiên, người đọc nhận ra được chơi chữ không chỉ là tạo bất ngờ và gây cười. chơi chữ là công cụ để diễn đạt mình mà thông qua diễn đạt chúng ta tìm được sự đồng cảm nhờ sức gợi và vẻ đẹp của chơi chữ.
thứ hai, người đọc mở rộng được tầm nhìn của mình về chơi chữ. đến gần được phần nào cái tổng thể thì dễ thoát ra được những mong muốn, những dục vọng đơn thuần để đi sâu hơn vào việc diễn đạt mình. đơn cử, thoát ra được việc chăm chăm vào tạo bất ngờ khi chơi chữ thì sẽ nhìn thấy được vẻ đẹp của cái ý, cái tứ nhiều hơn. từ đó, khiếm tốn hơn, và có động lực để đi xa hơn.
thứ ba, người đọc tiếp cận được những tiêu chuẩn cao hơn để đánh giá về không chỉ tác phẩm mà còn là tác giả, từ đó mở ra nhiều hướng hơn để tìm tòi, khai thác và phát triển bản thân. (ghi chú nhỏ ở giai đoạn này: nếu tâm còn dục thì người đọc dễ sa vào con đường xét nét, ra vẻ. tưởng là đi được xa hơn nhưng thật ra lại thụt lùi. tiêu chuẩn cao từ việc là công cụ để đưa ta đi tiếp lại vô tình biến ta thành nô lệ cho chính nó, giam hãm ta trong vòng luẩn quẩn của vô minh. tưởng biết mà hóa ra lại không biết gì.)
tạm thời là vậy. viết đến đây thì cũng phần nào đỡ tiêu cực, nhưng cũng hết sức rồi. trước khi viết tiếp vào buổi tối, thì ghi lại thêm các luận điểm để diễn giải tiếp mệnh đề lớn ở tiêu đề.
luôn phải ghi nhớ mối quan hệ giữa các chỉnh thể: “hình thái” là chủ thể chính để bàn luận và khai thác ở đây. trong đó, “đối” và “thơ” là chủ thế chính của “hình thái”, và “vẻ đẹp của chơi chữ” là khách thể được giải quyết thông qua sự ảnh hưởng “tôn lên” của chủ thể.
vì thế, các luận điểm chính lần lượt là,
thứ nhất, kết cấu đầy đủ của đối và thơ mở ra mảnh đất màu mỡ để diễn đạt vẻ đẹp của ngôn từ.
thứ hai, sự linh động của đối và thơ tạo ra nhiều khoảng trống nhất cho ngữ điệu bay bổng được trình bày.
thứ ba, sự vừa đủ của đối và thơ thách thức tác giả lao động hết công suất khi dễ dàng tiết lộ cái tầm của tác giả thông qua việc viết ít tỏ nhiều.
Hôm nay, vì công việc, mình lục nghe lại bài Những Mùa Nắng Đẹp, lời Việt của Phạm Duy.
Trong một khoảnh khắc, mình trở về buổi chiều mùa hè năm mình 13 tuổi, nghe bài hát này lần đầu qua băng cát-xét. Năm đó Westlife đang làm mưa làm gió, bản cover Seasons In The Sun bật đầu làng cuối ngõ. Nhưng bản lời Việt của Duy Quang thì không.
Mình vẫn còn nhớ màu nắng của buổi chiều hôm đó. Qua khe cửa, những tia sáng vàng nhạt luồn vào hắt lên tường, soi rõ những hạt bụi li ti lơ lửng. Mình tua đi tua lại bài hát, nghe rõ từng lời, cảm giác câu chữ này sao mà thân thuộc, lay động… Một cảm giác gì đó từ từ xâm chiếm mình, mà không thể nào diễn tả bằng lời. Rất nhiều năm sau đó, mình mới hiểu cảm giác đó gọi là “nỗi buồn”. Tuổi 13 không hiểu sao có thể buồn vì một bài hát chia ly nghe có vẻ không liên quan đến mình. Có lẽ đó là một dự cảm thì đúng hơn.
Thế rồi chiều nay, bài hát ấy trở về. Mình tưởng nghe lại vẫn buồn y nguyên ngày bé. Nhưng lạ lùng sao, càng nghe càng thấy yên ủi trong lòng. Khi mình còn nhỏ, ý nghĩ về chia ly thật không thể chịu đựng. Nhưng rồi càng bước tới, những mùa nắng đẹp càng đầy lên trong đời, và sự chia ly không còn đáng sợ như nó đã từng nữa. Không phải vì càng lớn, người ta càng mạnh mẽ, can đảm hơn. Chỉ đơn giản là càng lớn, người ta càng biết trân trọng hiện-tại hơn là lo lắng cho những gãy đổ có thể xảy đến. Hôm nay mình học lại điều này.
Vì rốt cuộc, một ngày nào đó nhìn lại, ta cũng chỉ đếm xem trong đời mình có bao mùa nắng đẹp, phải không?
Và khi xưa ta yêu nhau, sống biết bao ngày trong nắng đẹp.
Mà ngôi sao đôi ta mơ, nay đã rơi rụng ngoài biển xa.“
Mình chợt nghĩ, rồi có thể ông trời sẽ bắt mình nghe lại bài này, trong một tâm thế cận kề hơn cả buổi chiều nay. Nhưng mình muốn bạn biết, mình vẫn thấy chuyện hai đứa mình sao mà kỳ diệu quá. Dù ngôi sao đôi ta mơ có rụng đâu đó ngoài Thái Bình Dương, thì ánh sáng của nó vẫn sẽ che chở cho chúng ta mai này, khi đường dài có lúc nào đó thấy cô đơn. Rồi, mỗi lần bay ngang Thái Bình Dương, mình sẽ nhớ đến bạn vì biết dưới biển xa kia, ngôi sao của hai đứa mình vẫn đang nằm đâu đó. Những ý nghĩ đó buồn, nhưng không hề tuyệt vọng.
“You can never recover from losing a person you love, but you can find a way to let it be part of your life rather than letting it take over every part of you.”
* Tất cả các giới thiệu đi kèm đều mang tính trải nghiệm cá nhân. Tốt nhất và trên hết, bạn nên tự học, tự nghe, tự đọc, tự xem, tự trải nghiệm… cho mình để rút ra cảm nhận riêng cho mình.
Coursera: Hiện là nơi cung cấp các khóa học Online nhiều nhất, đa dạng, và chất lượng nhất với hơn 2,500+ khóa học đến từ các trường đại học tốt nhất trên thế giới. Bạn có thể trải nghiệm du học tại chỗ thông quá các khóa có độ dài từ 4 hoặc 8 hoặc 12 tuần, có phụ đề tiếng Anh, có thể tải Video về máy, và có App trên Android và Iphone.
Chú ý: Hầu hết các khóa trên Coursera đều miễn phí, trừ khi bạn muốn lấy chứng chỉ. Với 1 số khóa thuộc dạng Specialization hay MicroMasters Programs, bạn chỉ cần gõ lại tên từng khóa trên Google, lúc đăng ký chọn “Audit” là có thể học Free.
Edx:Tương tự Coursera, Edx liên minh sáng lập ban đầu bởi Harvard và MIT, cung cấp hơn 2,000+ khóa học, thuộc nhiều chủ đề khác nhau. Với những người thích học sâu thì có thể thích Edx hơn, vì các khóa làm khá bài bản, học thuật & đủ sâu. (Coursera cảm giác hơi “nhập môn”, đặc biệt các khóa ngắn 4 tuần với tổng thời gian bài giảng Video chỉ khoảng 4-5 tiếng). Edx cũng gần như hoàn toàn Free, trừ khi bạn muốn lấy chứng chỉ.
Future Learn:Tương tự Coursera & Edx, nhưng Future Learn chủ yếu do các trường đại học của Anh cung cấp. Thường thì các khóa học rất thực tiễn đúng chất giáo dục của Anh, mang tính ứng dụng vào cuộc sống hơn là các khóa có độ học thuật sâu như Edx. Có nhiều khóa dài, nhưng có những khóa rất ngắn, chỉ 2 tuần, bù lại Future Learn có UI học tập khá đẹp. Hiện trang cũng có hơn 1,000 khóa học, hầu hết miễn phí, trừ khi bạn muốn lấy chứng chỉ.
Iversity: Tương tự Coursera, Edx, Future Learn, nhưng Iversity chủ yếu là các nước châu Âu như Đức, Pháp… Trang có hơn 100+ khóa học, và rất nhiều khóa được giảng bằng ngôn ngữ Anh.
Kadenze: Tương tự Coursera, Edx, Future Learn, Iversity, nhưng Kadenze tập trung vào các môn nghệ thuật như Thiết kế, Âm nhạc, Mỹ thuật… từ các trường hàng đầu thế thế giới về Fine Arts. Trang có hơn 150+ khóa học, đa phần là Free, bạn cần phải trả phí ($20/1 tháng), nếu muốn lấy chứng chỉ, chữa bài tập.
Open Yale: Trước khi có Coursera hay Edx, 1 số trường như Yale, Harvard, MIT có tự mở các Platform riêng để đăng tải 1 số khóa học cấp độ nhập môn Free cho người học toàn thế giới. Open Yale có lẽ là nơi cung cấp các khóa học chất lượng nhất, với khoảng hơn 40 khóa, được quay trực tiếp tại lớp học [vì thế nên có thể đỡ buồn ngủ các khóa quay trong Studio], và có phụ đề tiếng Anh. Các khóa cũng đủ sâu và đủ dài, ngang với một học phần mà sinh viên Yale học. Rất khuyến khích nên thử với những bạn học sinh cấp 3 nung nấu quyết tâm du học.
MIT Openware: Tương tự Open Yale, MIT Openware do đại học MIT sáng lập. Web có hơn 2,500+ khóa học, nhưng có lẽ chỉ khoảng 100+ là có đầy đủ Video, Phụ đề, Slide… còn phần lớn chỉ là Syllabus hoặc Audio. Vì là trường mạnh kỹ thuật, nên phần nhiều là các khóa về các môn tự nhiên, hơn là các môn nhân văn, nghệ thuật.
Crash Course: Các video hoạt hình được thiết kế công phu, đồ họa đẹp, vui tươi, độ dài 15-20’, sáng lập bởi anh em nhà Green, Hank Green và John Green [Lỗi lầm thuộc về những vì sao]. Crash Course hiện có khá nhiều chủ đề, với hàng trăm Video từ Lịch Sử, Văn Học, Thần Thoại, Sinh Học, Kinh Tế, Tâm Lý… có phụ đề tiếng Anh. Rất phù hợp với bạn học sinh cấp 2, cấp 3, muốn học các kiến thức phổ thông trên trường 1 cách vui tươi và có nghĩa hơn.
Khan Academy: Ban đầu hầu hết các video do Salman Khan (MIT) tự làm, giảng rất chậm và dễ hiểu, vừa học vừa ghi chú như cô giáo viết trên bảng đen, tập trung vào các môn Toán, Lý, Hóa, Sinh, Địa, Sử… cho học sinh cấp 2,3 và đại học năm 1,2. Hiện tại, Khan Academy đã mở rộng sang nhiều chủ đề hơn như Kinh tế, Tâm lý, Văn học, Luyện chứng chỉ… Các khóa học đều hoàn toàn miễn phí, cá nhân mình nghĩ dạy con trẻ Đọc-Nghe tiếng Anh tốt rồi vào đây tự học có lẽ bổ ích hơn nhiều là chui vào các lò luyện thi hay dạy thêm.
IAI Academy: Hơn 50 khóa học về triết học, tâm lý, đạo đức, khoa học… Hoàn toàn miễn phí, phần lớn từ các học giả bên Anh, tuy nhiên khóa thường hơi ngắn và được quay trực tiếp tại các sự kiện.
Alison:Trang này cung cấp các khóa về kiến thức kinh doanh tài chính, kỹ năng mềm, tiếng Anh… nói chung là giống như 1 trường nghề, giúp bạn vững bước vào đời. Tuy nhiên, phần lớn các khóa ở dạng Slide tương tác, không có giảng viên đứng lớp.
Ngoài ra còn có 3 trang tổng học, phân loại các khóa học từ tất cả các nguồn trên thành các chủ đề đó là:
The Great Courses: Đây là trang trả phí, cung cấp giáo dục khai phóng & học tập suốt đời lớn nhất, bao gồm hàng trăm khóa học thuộc các chủ đề học thuật như Triết học, Tâm lý, Lịch sử, Tôn giáo… được giảng bởi các giáo sư hàng đầu tại các trường đại học Mỹ. Mỗi khóa sẽ có 1 cuốn Guidebook đi kèm để bạn theo dõi song song trong quá trình giảng.
Các khóa được quay và dựng tại Studio chuyên nghiệp, nên đảm bảo chất lượng cả về Video lẫn Audio. [Tuy nhiên, vì chỉ đi lại quanh 1 chỗ và không nhìn thấy khán giả, nên đôi khi có hơi buồn ngủ. Mình khuyên bạn nên tăng tốc độ video từ 1.2-1.5x để học cho tỉnh]. Phiên bản Audio được bán trên Audible với các bạn thích nghe. Ngoài ra, The Great Courses Plus là phiên bản Online, giúp bạn xem trực tuyến các khóa học qua PC hoặc App, có phụ đề tiếng Anh.
The Moder Scholar: Tương tự như The Great Courses, nhưng TMS chỉ có các khóa Audio được thu tại Studio chuẩn, tuy nhiên đã ngừng phát triển thêm các khóa mới. Hiện TMS có hơn 100 khóa học, phần lớn thuộc giáo dục khai phóng như Lịch sử, Triết học, Nghệ thuật, Tôn giáo… có thêm các giáo sư từ các trường đại học Anh. Các khóa cũng có Guidebook đi kèm, độ dài từ 10h-15h trung bình mỗi khóa học, có thể mua trên Audible.
Ngoài ra, có 1 số Web khác cung cấp các khóa học có phí mang tính định hướng nghề nghiệp và ứng dụng cao, bao gồm:
Lynda: Lượng khóa học khổng tập, rất mạnh trong mảng kỹ năng như Code, Web, Design, Sử dụng phần mềm, Kỹ năng mềm trong công việc hàng ngày, chia thành các cập độ từ nhập môn đến chuyên gia. Các khóa đều có Sub Anh, File bài tập để bạn tự thực hành trong lúc học.
Masterclass: Các khóa học được giảng dạy bởi chuyên gia hàng đầu thế giới trong lĩnh vực của họ, từ Đóng phim, Chụp ảnh, Viết, Nấu ăn. Các khóa đều có phụ đề Anh, Workbook đi kèm, được quay và dựng rất chuyên nghiệp.
Udemy: Số lượng khóa khổng lồ, đa dạng, với nhiều mức giá khác nhau. Tuy nhiên, do người dạy tự phát triển khóa, nên chất lượng Audio, Video không tốt được như các khóa chuyên nghiệp bên trên.
Creative Live: Các khóa học về các chủ đề thiết kế, kỹ năng mềm, nghệ thuật, âm nhạc, mang tính thực hành cao. Các khóa được giảng bởi các bậc thầy trong nghề, quay và dựng chuyên nghiệp. Mỗi ngày sẽ có từ 3-5 khóa Free được chọn ngẫu nhiên, nhưng chỉ Stream vào 1 khung giờ nhất định, vậy nên bạn sẽ phải thức và học liên tục trong khung thời gian đó.
2. ĐỌC:
The New Yorker: Cảm nhận cá nhân, đây là tờ hay nhất trong tất cả các báo Mỹ.
The Atlantic: Mục Magazine hàng tháng, rất dài và chất
The New York Times: Nên thử các mục Magazine, Sunday Review, Opinion, Modern Love
